Samet FINDIK
samet__d@hotmail.com

TÜM YAZILARI

​Amerikan Eğitim Sistemi ve Türkiye Eğitim Sistemi

Samet FINDIK  -Osmanlı Jeneratör -Bursa- İşletme Yönetimi Doktora Öğrencisi-0543 423 8069

Sametfindik34@gmail.com

İçinde bulunduğumuz yüzyılda büyük bir hızla gelişen teknoloji ile dünya küçük bir köy haline gelmiştir. Dünya ülkeleri ve endüstrilerin geleceğini, ekonomik büyümelerini ve toplumsal refah seviyelerini belirleyen en önemli faktörlerden biri eğitimdir. Dolayısıyla eğitim, ülkelerin kaynaklarının büyük bir kısmını bu alanda harcayarak üzerinde durdukları bir konu olmuştur.

ABD on üç Amerikan kolonisi olarak İngiliz İmparatorluğuna karşı ayaklanmış ve 4 Temmuz 1776 yılında imzaladıkları ‘’Bağımsızlık Bildirgesi’’ sonucunda bağımsızlığını kazanmıştır. ABD eyaletlerden oluşmakta, eyaletler valilerini kendileri seçmekte, eyaletlerin meclis, anayasa, mahkeme ve bütçesi bulunmaktadır. Siyasal olarak dört yılda bir halk tarafından seçilen delegelerin aday gösterdiği Başkan halk tarafından seçilmekte ve yürütme organının başkanı durumundadır. ABD seçimlerinde Başkan ile yardımcısı da birlikte seçilmektedir.

Amerikan Eğitimi

ABD kurulmadan önce eğitim-öğretim kilise tarafından gerçekleştirilmekteydi. 13. Yüzyılda koloniler döneminde ilk Amerikan Okulu kurulmuştur. ABD’nin ilk Kamu Okulu 1635 yılında açılan Boston Latin Okulu olmuştur. Amerika farklı din, dil, ırk özelliklerine sahip olan bireylere eşit şartlarda eğitim sağlamak amacıyla ‘’çok kültürlü eğitim’’ uygulamasını hayata geçirmiştir. 1957 yılında Rusya’nın Sputnik isimli uzay mekiğini uzaya göndermesi sonucunda, soğuk savaş eğitim üzerinde ilerlemiş ve Amerika Eğitim Sisteminde yapısal değişimler gerçekleştirmiştir. Amerika 1961 yılında ilk defa Ay’a uzay mekiği göndermiştir. Amerika eğitimde araştırma, eleştirel düşünme üzerine yoğunlaşarak dünya üzerinde akademik yayınların yarıdan çoğunu tek başına üretir konuma gelmiştir.

Amerika’da eyaletlerin eğitim sistemleri olmasından dolayı 50’nin üzerinde eğitim sistemi bulunmaktadır. ABD Eğitim Sisteminin temeli 1991 yılında oluşturulmuş, dil, din, ırk, cinsiyet ve sosyo-ekonomik olarak ayrım yasaklanmış ve kanunlarla güvenliği sağlanmıştır. Bireylerin psiko-sosyal, duygusal iyi halli, kültürel özelliklerin önemi, problemler karşısında yapıcı ve çözüm odaklı, konuşma ve yazma kabiliyetlerinin kazandırılması amaçlandığı görülmektedir.

Amerika’da zorunlu eğitim de eyaletler arasında farklılıklar olmakla birlikte 5-7 yaş arasında başlamakta ve 12 yıllık bir eğitim uygulanmaktadır. Amerika’da okuma- yazma oranının yaklaşık %100 olduğu görülmektedir.

 Okul Öncesi Eğitim: 3-5 yaş aralığındaki çocukların %65 oranında katılımı ile gerçekleşmektedir. Okul öncesi eğitimde dil, drama, müzik, görsel sanatlar, oyun, koşma, tırmanma gibi bedensel yetenek gelişimi de amaçlanmaktadır. Okul öncesi eğitim ile güven duygusu kazandırmak ve formal eğitime hazırlamak amaçlanmaktadır.

İlköğretim: 6-12 yaş aralığındaki çocukların genel zeka ve sosyal-duygusal olarak geliştirmek amaçlanmaktadır. Takım öğretimi ile tarih, okuma-yazma, telaffuz, matematik, müzik, resim, drama eğitimleri bulunmaktadır.

Ortaöğretim: Üç yıl ortaöğretim ve lise üç yıl zaman aralığında verilmektedir. Ortaöğretim ile çağa uyum, düşünme, demokratik, emniyetli, sağlıklı yaşam ve sosyal etkinlikler öğrenilmesi için altyapı oluşturulmaktadır. Temel dersler ile üniversite, mesleki ve genel eğitim dersleri verilir. Ayrıca yaratıcı yazım, kitle iletişim araçları, çağdaş yaralar, gazetecilik, komunizm ve azınlıklar gibi birçok seçmeli dersler bulunmaktadır. Kütüphane sistemi son derece gelişmiş olmakla birlikte sürekli olarak seminer ve konferanslar gerçekleştirilmektedir. Dersler materyal ve donanımın bulunduğu öğretmen dersliklerinde verilmektedir. Araştırma, geniş bilgi ve kültür birikimi, işbirliği, demokrasi, Amerikalılık bilinci, hak ve özgürlük bilinci kazandırılmak amaçlanmaktadır.

Yükseköğretim: Lise sonrası iki ve dört yıllık olarak verilmektedir. Yükseköğretim kurumları öğrencileri ortaöğretim notları, ülke genelinde uygulanan yetenek ve başarı testlerinden oluşan Scholastic Aptitute Test (SAT), Graduate Record Examination (GRE) puanları ve tavsiye mektupları ile öğrencileri kendileri seçmektedirler. Amerikan üniversiteleri öğrencilerine vermiş oldukları kaliteli eğitim sonucunda bilimsel çalışmalarda sürekli gündeme gelmektedir. Ayrıca dünyanın birçok ülkesinden öğrenciye eğitim fırsatı sunmakta ve eğitim alan öğrencilerin %80’i eğitim sonunda Amerika’da kalarak bilim ve ekonomik gelişimi artırmaktadır.   

Amerika’da Yetişkin Eğitim:i ‘’Yaşam Boyu Eğitim’’ anlayışı işe son derece önem taşımakta ve hizmet-içi eğitim etkinlikleri için gerçekleştirilen harcamalar eğitim sistemi için gerçekleştirilen harcamaları geçmektedir.

Amerika’da okul müdürlüğü adaylığı için ‘’eğitim yönetimi’’ alanında yüksek lisans ve(ya) doktora derecesi koşulları aranmaktadır.

Amerikan özel eğitimi, otizm, sağır-körlük, akli rahatsızlık, ortopedik rahatsızlık vb. farklı kategori oluşturmuş, kamu okullarında eğitim verilmekle birlikte 11 milyon çocuk evde eğitim almaktadır.

Karşılaştırma

ABD Eğitim Sistemi amacı eğitimde fırsat eşitliği, psikolojik iyi hal, sosyal, duygusal ve biyolojik gelişim, temel okuma- yazma, problemlere çözüm üretme yeterliliği sağlamaktır. Türk Eğitim Sistemi amacı refah ve mutluluk, milli birlik ve bütünlük, iktisadi, soysal, kültürel gelişimi sağlamaktır. İki sistemde de bilinçli bireyler yetiştirilmesi amaçlanmaktadır.

ABD’de federal hükümete bağlı Amerikan Eğitim Dairesi bulunmaktadır. Amerika’da eğitim alanında yetki ve sorumluluklar eyaletlere verilmiştir. Türkiye’de ise merkezi bir eğitim sistemi olan Milli Eğitim Bakanlığı mevcuttur.

Okul Öncesi Eğitim: Amerika’da okul  öncesi eğitim oranı yüksek olmakla birlikte tüm eyaletlerde zorunlu tutulmamıştır. Türkiye’de okul öncesi eğitimin zorunlu olması için çalışmalar yapılmaktadır. Amerika’da zorunlu eğitim 12 yıl olmakla birlikte sistem 6+6, 6+3+3, 4+4+4 ve 8+4 yıl olarak eyaletlerde dört farklı şekilde uygulanmaktadır. Türkiye’ de ise zorunlu eğitim 8 yıl olarak gerçekleşmektedir. 2012 yılında gerçekleşen değişiklik ile 4+4+4 sistemi uygulanmıştır.

Zorunlu Eğitim: Amerika’da maddi durumu yetersiz olan öğrencilere maddi yardım, öğlen yemeği ücretsiz verilmektedir. Türkiye’de maddi yardım, ulaşım ve öğlen yemeği verilmektedir. Ayrıca Amerika ve Türkiye’de ders kitapları ücretsiz verilmektedir.

Ortaöğretim: Amerika’da sınav uygulanmamakta öğrenciye verilen yönlendirme desteği ile öğrenci istediği okula gitmektedir. Türkiye’de ortaöğretime geçişler sınav ile yapılmaktadır.

Yükseköğretim: Amerika’da yükseköğretime geçişte ortaöğretimde olduğu gibi bir sınav yapılmamaktadır. Üniversiteler bünyelerinde sınav (GRE, GMAT, SAT) ve değerlendirmeler (referans mektupları, kompozisyonlar, sertifika, kurs, seminer, konferans vb.) ile gerçekleştirmektedir. Türkiye’de ise üniversiteye geçişte öğrenciler (YGS, LYS) sınav sonucuna dayanılarak üniversitelere ÖSYM tarafından yerleştirilmektedir.

Eğitim Yöneticisi: Amerika’da eğitim yöneticisi veya okul yöneticisi adaylarından lisans diploması, sürekli öğretmenlik sertifikası, birçok eyalette 5 yıl deneyim, yine bu alanlarda yüksek lisans ve(ya) doktora diploması istenmektedir. Ayrıca eğitim ve okul yöneticisi yetiştiren akademiler bulunmaktadır. Türkiye’de ise öğretmenlik formasyon’u ve 2yıl deneyim  yeterli olmaktadır.

Eğitim Denetimi: Amerika’da eyaletler tarafından kurulan standart ofisleri ve okul yönetim kurulları ile gerçekleşmektedir. Eğitim denetiminin amacı öğretmenlere rehberlik, motivasyon ve gelişim sağlamaktır. Türkiye’de eğitim denetimi merkezi bir yapılanma ile Yükseköğretim düzeyinde Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının denetleme kurulu isminde bir mekanizma gerçekleştirmektedir.

Eğitim Finansmanı: Amerika’da eğitim finansmanı eyaletler, bölgeler ve federal hükümet tarafından sağlanmaktadır. Eyaletlerin bir kısmında öğrencilerden harç alınmaktadır. Türkiye’de ise Milli Eğitim bakanlığı eğitim finansmanından sorumludur. Ortaöğretim kurumlarına Bakanlık kaynak aktarırken, ilköğretim okulları için kaynak ayrılmamaktadır.

Amerika’da öğretmenlik için 4 yıllık lisans diploması ve formasyon istenmekte, bir sınav yapılmamakta, nitelikleri değerlendirilmekte ve atamaları bir yıllığına yapılmaktadır. Türkiye’de öğretmenlik için 4 yıllık lisans diploması,  formasyon, atanma için sınav sonucu istenilmekte ve ömür boyu iş garantisi ile atama yapılmaktadır.

SONUÇ ve ÖNERİLER

Ülkelerin ekonomik ve toplumsal kalkınması eğitim ile mümkün olmaktadır. Eğitim alanında lider dünya ülkelerinin uygulamaları incelenerek kültürümüz, tarihimiz ve değerlerimize uygun olan uygulamaların hayata geçirilmesi yararlı olacaktır. Amerika’da adem’i merkeziyetçi eğitim uygulanırken, Türkiye’de merkezi eğitim görülmektedir. Amerika’da zorunlu eğitim 12 yıl verilirken, Türkiye’de 8 yıldır. Amerika’da öğrenciler ilgi, beceri, kabiliyet ve ihtiyaçlar doğrultusunda eğitimlerine devam etmektedir. Türkiye’de ise çeşitli sınavlar sonucunda üst öğrenime geçişler sağlanmaktadır. Amerika’da geniş çerçevede yetişkin eğitimi verilirken Türkiye’de yetersiz olduğu görülmektedir. Türkiye’de yetişkin eğitimi ilgi, ihtiyaç ve beklentiler doğrultusunda yaşam boyu öğrenim sağlanmalıdır. Türkiye’de öğretmenlere sağlanan ömür boyu iş garantisi öğretmenlerin gelişimlerini engellemektedir. ABD’de öğretmenlerin kadro süreleri bir yıldır.

Amerikan, Alman ve İsrail eğitim sistemi modeli ‘’zeka ve yetenek’’ üzerine kurulmuştur. Öğrencilerin bilmesi gereken tüm bilgileri vermekte, eleştirel düşünce ve zekanın kullanılabilmesi öğretilmektedir.

Eğitim bireylerin becerikli ve üretken olmalarını temin ederken, kültür ve değerlerin kazanılması sonucunda iyi davranışlar içinde olmalarını da sağlar. Siyaset bilimine göre; demokrasi ancak eğitimli toplumlarda yaşayabilir. Tüm dünya ülkeleri kısıtlı kaynaklarını en doğru zamanda ve doğru yerlere harcamaktadır. Dolayısıyla kaynaklarımızı doğru şekilde kullanmamız son derece önem taşımaktadır.

Eğitimde yalnız rakamlar verilmemeli aynı zamanda eğlenceli hale getirilmeli ve çocuklara öğrenme isteği kazandırılmalıdır. Korkak ve yeni bir görüşün önerilmesine tahammülü olmayan bireyler yetiştirilmemelidir. Amerika’nın bilim insanlarına sunmuş olduğu imkanlar sonucunda bilim göçü almakta ve büyük bir ekonomik tasarruf sağlamaktadır.

Öğrencilere muhakeme, anlama, yazılı ve sözlü Türkçe iletişim dersi verilmelidir. Üniversite yerleştirmelerin de öğrencilerin okul notları da değerlendirmeye konulmalıdır. Öncelikle öğretmen yetiştirmek için eğitim fakülteleri ele alınmalıdır. Dünya ülkeleri incelendiğinde Amerikan ve Anglosakson üniversiteleri birinci sıradadır. Siyasi ve ideolojik nedenlere imkan tanımayacak sistemler kurulmalıdır. Tüm bireylere eşit maaş verilmemelidir. Eğitimin Türk milletinin geleceğinin teminatı olduğu unutulmamalıdır. Sistemin bir bütün olduğu ve tüm bileşenleriyle ele alınması gerektiği açıktır. Bilim üretmek, kurum ve bireylerin öncelikli hedefi olmalıdır. Milli kimlik ve değerlerimizden taviz verilmemelidir. İçinde bulunduğumuz çağda bilimin dili İngilizce olmuştur. Dolayısıyla başarılı dünya örnekleri değerlendirilerek, öğrencilere İngilizce dilinin etkin olarak kazandırılması da önceliklerimizden biri olmalıdır. Liselerde Türkçe kompozisyon dersi konularak yazılı ve sözlü Türkçe iletişim sağlanmalıdır.

Öncelikle vatan, millet ve bayrak sevgisi doğruluk, dürüstlük ve hakkaniyet değerlerimiz asla gözden kaçırılmamalıdır. Dünyada yaşanan bilimsel gelişmeler ve tarih tüm açıklığıyla müfredatımızda yer almalıdır. Geçmişini tanıyan ve dünyanın içinde bulunduğu durumu tüm gerçekliğiyle görebilen bir nesil geleceğe emin ve güçlü adımlarla yürüyecektir. İnsaniyet denilen kavramın içinin boşaltıldığı ve tüm dengelerin maddi çıkarlar doğrultusunda değiştiği görülmüştür. Türk milletinin binlerce yıldır adalet ve doğruluk değerlerini taşıdığı tüm insanlığa ve varlığa yüreğinde karşılıksız sevgi barındıran bir millet olduğu, dün olduğu gibi yine tüm dünya tarafından kabul edilmektedir. Ancak medeniyetten en çok bahseden devletlerin tarihleri ve günümüzde gerçekleştirmiş oldukları uygulamaları bu değerleri taşımadıklarını açık bir şekilde göstermektedir.  

KAYNAKÇA

Baş, G. (2013). Amerika birleşik devletleri eğitim sistemi: Karşılaştırmalı Bir Çalışma. Journal Of Educatıonal Sciences, 63-93

eğitimplatformu.aydın.edu.tr/gundem/yazar.asp?yaziID=124

www.internethaber.com

www.canmehmet.com